سال 2006 بود که دبیرخانه توافقنامه حفاظت از پرندگان آبزی آفریقا- اوراسیا با همکاری دبیرخانه کنوانسیون حفاظت از گونههای مهاجر حیاتوحش روزی را به عنوان روز جهانی پرندگان مهاجر تعیین کرد.
ایده تعیین این روز در سال 1993 در امریکا مطرح شد، جایی که جشنهای روز بینالمللی پرندگان را در آن برگزار و در حین جشنوارهها، برنامههای آموزشی در سراسر قاره امریکا تشویق میشد. با این حال در سایر مناطق جهان هنوز چنین ایدهای به عمل در نیامده بود. سال 2005 بود که روز پرندگان آبزی مهاجر در آفریقا، اروپا و بخشهایی از آسیا برگزار شد و مورد استقبال زیادی قرار گرفت و از آن پس تصمیم گرفتند روزی جهانی را به آن اختصاص دهند. اولین روز جهانی پرندگان مهاجر در 8 و 9 آوریل در یکی از مناطق حفاظتشده کنیا برگزار شد. 12 سال بعد در 26 اکتبر سال 2017 در راستای افزایش آگاهی از وضعیت اسفبار پرندگان مهاجر در سراسر جهان بنا شد هر ساله روز بینالمللی و روز جهانی پرندگان مهاجر در دومین شنبه ماه می و اکتبر برگزار شود.
شعار سال 2022 روز جهانی پرندگان مهاجر «خاموشی چراغها برای بازگشت امن پرندگان مهاجر به خانه» است. به مناسبت این روز در جهان برنامههایی با موضوع «چراغها را برای پرندگان در شب کم کن» برگزار میشود. آلودگی نوری از آن رو اهمیت دارد که هر ساله حداقل دو درصد افزایش مییابد و تخمین زده میشود بیش از 80 درصد جمعیت جهان زیر آسمان روشن زندگی میکنند، البته این رقم در اروپا و آمریکای شمالی نزدیک به 99 درصد است. در چنین شرایطی پرندگان در زمان قرار گرفتن با نور مصنوعی راه خود را گم میکنند یا احتمال برخورد آنها با ساختمانها و دکلهای مخابراتی بیشتر میشود.
اما آیا میشود نور را به بهانه حفاظت از پرندگان مهاجر از زندگی مردم حذف کرد؟ پاسخ این پرسش گرچه منفی است اما برای رسیدن به وضعیتی برد- برد راهکارهایی وجود دارد. به عنوان مثال در برخی شهرهای آمریکای شمالی طرحهایی مانند برنامههای «Lights Out» و دستورالعملهای ساختمانی سازگار با پرندگان، با هدف محافظت از پرندگان مهاجر در برابر آلودگی نوری با تشویق مالکان و مدیران ساختمانها به خاموش کردن روشنایی غیر ضروری در طول دورههای مهاجرت، انجام میشود. آلمانیها هم راهکارهای خودشان را دارند. از آنجا که آلودگی نوری نه تنها روی زندگی پرندگان مهاجر تاثیر دارد بلکه زندگی گونههای مختلف نظیر حشرات را تحتالشعاع قرار میدهد، در سال 2019 آژانس فدرال حفاظت از طبیعت نتایج یک مطالعه علمی تحت عنوان «تجزیه و تحلیل تاثیرات نور مصنوعی بر تنوع زیستی – تعیین شاخصهای تاثیرات و توصیههایی برای اقداماتی برای جلوگیری از اثرات منفی» منتشر کرد. به پیشنهاد وزارت فدرال محیط زیست، دولت آلمان در همان سال «برنامه اقدام برای حفاظت از حشرات» را تصویب کرد.، این برنامه به آلودگی نوری به عنوان یک عامل اصلی مرگ و میر حشرات می پردازد. همچنین در سال 2021 پارلمان آلمان تغییرات جامعی را در قانون فدرال حفاظت از طبیعت اتخاذ کرد که بند 41 آن به «حفاظت از حیوانات و گیاهان در برابر اثرات نامطلوب نور» اختصاص دارد.
ایران کشوری است که 70 درصد 560 گونه آن از جمله پرندگان مهاجرند. هر سال میلیونها پرنده به کشورمان میآیند و میتوان آنها را در تمام مناطق از شمال و تالابهای آن تا غرب، جنوب، شرق و مرکز میتوان دید. شاید لازم باشد ما هم در ایران راهکاری برای حفاظت از این پرندگان در مواجهه با آلودگی نوری بیابیم و از تجربههای جهانی در این زمینه بهره بگیریم.